ศิลปะและหัตถกรรมล้านนา

รากเหง้าของ "สไตล์ล้านนา"

ศิลปะล้านนาสะท้อนประวัติศาสตร์พหุวัฒนธรรมของอาณาจักร ในฐานะทางผ่านของการค้าระหว่างจีน พม่า และสยาม ช่างฝีมือล้านนาได้รับเทคนิคจากหลากหลายกลุ่มชน "สไตล์ล้านนา" ในปัจจุบันคือการผสมผสานสุนทรียศาสตร์ของไทยวนเข้ากับอิทธิพลจากมอญ ไทใหญ่ (ฉาน) และไทลื้อ งานฝีมือมักถูกจัดระเบียบตามหมู่บ้าน ซึ่งเป็นมรดกจากระบบ เก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง ที่เชลยศึกผู้มีทักษะเฉพาะ (ช่างเงิน, ช่างทอผ้า) ถูกกวาดต้อนมาอยู่รวมกันเพื่อผลิตสิ่งของถวายราชสำนัก

เครื่องเงินและชุมชนวัวลาย

ย่านวัวลายในเชียงใหม่ถูกตั้งถิ่นฐานโดยช่างเงินจากลุ่มแม่น้ำสาละวิน (รัฐฉาน) ในช่วงการฟื้นฟูเมืองต้นศตวรรษที่ 19

• เทคนิค: เครื่องเงินล้านนาขึ้นชื่อเรื่องการดุนลาย (Repoussé) ซึ่งเป็นการตอกลายให้นูนสูงขึ้นมาจากด้านหลังของแผ่นโลหะ ลวดลายทั่วไปได้แก่ นักษัตร เรื่องราวชาดก และลายเถาวุล์พรรณพฤกษา
• วัดศรีสุพรรณ: "อุโบสถเงิน" แห่งแรกของโลกคือผลงานชิ้นเอกของชุมชนนี้ พระอุโบสถทั้งหลังหุ้มด้วยแผ่นเงิน อะลูมิเนียม และนิกเกิล แสดงถึงจุดสูงสุดของทักษะโลหะศิลป์ท้องถิ่น เป็นทั้งศาสนสถานและพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต

เครื่องเขิน (Lacquerware)

เครื่องเขินถูกนำเข้ามาโดยเชลยชาวไทเขินจากเชียงตุง (พม่า) งานฝีมือนี้เกี่ยวข้องกับการเคลือบโครงไม้ไผ่สานหรือไม้ด้วยยางรักสีดำจากต้น รัก (Gluta usitata)

• การออกแบบ: เครื่องเขินล้านนาแบบดั้งเดิมใช้เทคนิค ลายรดน้ำ (ปิดทองบนพื้นรักดำ) หรือการขูดขีดลวดลายลงบนพื้นรักแล้วลงสีชาด (สีแดง)
• ประโยชน์ใช้สอย: ใช้ทำตั้งแต่เชี่ยนหมาก ขันโตก ไปจนถึงบาตรพระ เครื่องเขินมีความจำเป็นในสังคมล้านนาเพราะน้ำหนักเบา กันน้ำ และกันแมลง เหมาะกับสภาพอากาศร้อนชื้น

ผ้าทอ: เรื่องเล่าผ่านเส้นด้าย

สิ่งทอเป็นเครื่องบ่งชี้อัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ที่สำคัญของล้านนา ลวดลายที่ทอบน ซิ่น สามารถบอกได้ทันทีว่าผู้สวมใส่มาจากหมู่บ้านหรือกลุ่มชาติพันธุ์ใด

• ตีนจอก: คือเชิงผ้าที่ต่อด้านล่างของซิ่น สไตล์ที่มีชื่อเสียงที่สุดมาจาก แม่แจ่ม ผ้าเหล่านี้ทอโดยใช้ขนเม่นจกเส้นด้ายขึ้นมาเพื่อสร้างลวดลายเรขาคณิตซับซ้อน เติมด้วยสีเหลืองและแดงสด ลวดลายมักเป็นสัญลักษณ์ของน้ำ พญานาค หรือโคมไฟ ถือเป็นเครื่องรางคุ้มครองผู้สวมใส่
• ผ้าไทลื้อ: โดดเด่นด้วยเทคนิคการทอเกาะล้วง (ลายน้ำไหล) ที่มักพบในน่านและพะเยา ลวดลายเลียนแบบการไหลของสายน้ำ สะท้อนการอพยพของชาวไทลื้อจากลุ่มแม่น้ำในยูนนาน

ร่มบ่อสร้างและงานแกะสลักไม้บ้านถวาย

• ร่มบ่อสร้าง: ตำนานเล่าว่าพระภิกษุชื่อ พระอินทา ได้นำเทคนิคการทำร่มมาจากพม่า ชาวบ้านใช้กระดาษสาและโครงไม้ไผ่สร้างร่มกันแดดเพ้นท์มือสีสันสดใส เดิมใช้ถวายพระ ปัจจุบันกลายเป็นสัญลักษณ์ของเชียงใหม่และผืนผ้าใบสำหรับการแสดงออกทางศิลปะ
• บ้านถวาย: หมู่บ้านนี้คือหัวใจของงานแกะสลักไม้ ช่างฝีมือที่นี่เปลี่ยนจากการทำเครื่องมือเกษตรมาแกะสลักองค์ประกอบสถาปัตยกรรม เฟอร์นิเจอร์ และประติมากรรมวิจิตร บ้านถวายปัจจุบันเป็นศูนย์กลางการส่งออกสำคัญ ขึ้นชื่อเรื่องงานเลียนแบบของเก่าและงานศิลปะไม้ร่วมสมัย