แหล่งข้อมูล: ไทม์ไลน์และคำศัพท์
ข้อมูลอ้างอิงสำคัญเพื่อเข้าใจล้านนา
ไทม์ไลน์เหตุการณ์สำคัญ
1259
พญามังรายขึ้นครองราชย์เมืองเงินยาง
1262
พญามังรายสร้างเมืองเชียงรายเป็นเมืองหลวงหลักแห่งแรก
1281
พญามังรายยึดครองอาณาจักรมอญหริภุญชัย (ลำพูน)
1296
สถาปนาเมืองเชียงใหม่; จุดเริ่มต้นอย่างเป็นทางการของอาณาจักรล้านนาที่เป็นปึกแผ่น
1383
สร้างวัดพระธาตุดอยสุเทพ
1545
แผ่นดินไหวครั้งใหญย่ทำลายยอดเจดีย์หลวง
1558
ล้านนาตกเป็นเมืองขึ้นของพม่า (ยุคบุเรงนอง); เริ่มต้น "ยุคมืด"
1774
พญากาวิละและเจ้าเมืองฝ่ายเหนือร่วมกับสยามขับไล่พม่า
1899
การปฏิรูปมณฑลเทศาภิบาล; ล้านนาถูกรวมเข้ากับรัฐสยามอย่างเป็นทางการในชื่อ มณฑลพายัพ
1932
สิ้นสุดระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์สยาม; จังหวัดในล้านนากลายเป็นจังหวัดปกติของประเทศไทย
คำศัพท์น่ารู้ (คำเมือง)
- สวัสดีเจ้า: คำทักทาย (สุภาพ, ใช้โดยผู้หญิง)
- สบายดีก่อเจ้า: สบายดีไหม?
- กาด: ตลาด (เช่น กาดหลวง = ตลาดใหญ่/ตลาดวโรรส)
- ดอย: ภูเขา (เช่น ดอยอินทนนท์)
- เวียง: เมืองที่มีกำแพงล้อมรอบ
- คุ้ม: ที่อยู่ของเจ้าชาย/เจ้านาย
- ตุง: ธงที่ใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา
- สาธุ: คำกล่าวแสดงความยินดีในบุญกุศล
หนังสืออ่านเพิ่มเติม
- สรัสวดี อ๋องสกุล, ประวัติศาสตร์ล้านนา (สำนักพิมพ์อมรินทร์, 2553).
- สงวน โชติสุขรัตน์, ตำนานเมืองเหนือ (สำนักพิมพ์ศรีปัญญา, 2556).
- ธเนศวร์ เจริญเมือง, คนเมือง: ประวัติศาสตร์ล้านนาสมัยใหม่ (สายธาร, 2544).
- What is Lanna? How Lanna became the identity and brand it is today — Chiang Mai City Life
- Monuments, Sites and Cultural Landscape of Chiang Mai — UNESCO World Heritage
- Lan Na — Wikipedia
- Family tree of Lanna dynasties — Wikipedia
- Lanna Timeline — CMO City